تبلیغات
مهاجراً الی الله - توسعه و جهاد اقتصادی
مهاجراً الی الله
من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الارض مراغما کثیرا و سعه
نوشته شده در تاریخ جمعه 25 شهریور 1390 توسط فرزان حدادی

مفهوم جهاد اقتصادی تا حدودی با استراتژی توسعه ایران در سالهای گذشته متفاوت است. در حقیقت باید گفت این نخستین بار است که نظام محوریت اقتصاد را در توسعه میپذیرد و آن را به عنوان هدف خود انتخاب میکند. در سالهای گذشته گاه خودکفایی محور اقتصاد بود و گاه هم توسعه علمی یا فناوریهای برتر. استراتژی خودکفایی شکست خورد چرا که به جای واردات کالا به وارد کردن خط تولید پرداخت و هیچ وقت نتوانست با بدنه جامعه ارتباط برقرار کند. البته صنعت خودروسازی در این میان یک استثناست.

در قریب به یک دهه گذشته گفتمان توسعه‌ای کشور به سمت دستاوردهای بزرگ گرایش یافته است. دستیابی به فناوری هسته‌ای، دستیابی به فضا، توسعه دانش سلولهای بنیادی، تولید داروهای بسیار گرانقیمت، و صنایع نظامی پیشرفته. دلیل این تغییر فاز نیز ملاحظات استراتژیک بود و در راس آن تحریم بین المللی بر ضد ایران. ایران میدید که اگر در آینده با تحریم‌های شدیدی مواجه شود ممکن است عدم دستیابی به فناوریهای برتر موجب ایجاد اختلال در امور کشور گردد بنابراین تمرکز برنامه‌ها و تبلیغات بر دستاوردهایی قرار گرفت که سابق بر این تنها در اختیار چند کشور غربی قرار داشت. بیشتر این پیشرفتها به طور مستقیم با امنیت ملی در ارتباط بودند. فناوری هسته ای بدون این که نقض قوانین آژانس محسوب گردد به ایران بازدارندگی در برابر قدرتهای هسته‌ای داد. برنامه فضایی نیز بیش از آن که وجهه اقتصادی داشته باشد تا به حال دستاوردهای استراتژیک داشته است. فرض بر این بود که کالاهای با تکنولوژی متوسط را میتوان با استفاده از پول نفت همیشه از طریقی به دست آورد اما اولویت اصلی امنیت و تبلیغاتی بود که میتوانست به مردم ایران و جهان کفایت نظام جمهوری اسلامی را نشان دهد و گزاره پایداری آن را به رغم تبلیغات دشمن تثبیت کند. این تبلیغات حقیقتاً هم موثر بود چنان که تصویر قدرتمند ایجاد شده از نظام جمهوری اسلامی را میتوان یکی از محرکهای روانی انقلابهای عربی دانست.

رهبر معظم انقلاب از چند سال قبل چرخشی در این هدفگذاری بسوی اهداف اقتصادی ایجاد کرد. ابلاغ سیاستهای کلی اصل 44 اولین گام در بازسازی اقتصاد بر مبنای اجماع جهانی موجود در زمینه برتری خصوصی سازی بر اقتصاد دولتی بود. گام بعدی اعلام سال اصلاح الگوی مصرف که به مفهوم پذیرش وجود اسراف در ایران و تلاش در از بین بردن آن به نسبت سایر کشورها از طریق اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها بود. همت مضاعف و کار مضاعف به معنای خودانتقادی در میزان کار و کوشش ایرانیان در قیاس با سایر ملل جهان بود که اگرچه منجر به اقدام ملموسی نشد زمینه را برای پذیرش سایر انتقادها به سیستم اقتصادی کشور فراهم کرد. سال کنونی با شعار جهاد اقتصادی جدیدترین جلوه اصل قرار گرفتن اقتصاد به مفهوم پذیرفته شده جهانی در برنامه ریزی مملکت است. اگر روزگاری تاکید بر توسعه علمی بود اکنون بر کاربردی بودن علم و توسعه اقتصادی تاکید میشود.

توسعه فناوریهای برتر اگرچه متضمن قدرت تبلیغاتی و استراتژیک برای کشور است اما به صورت یک مکانیسم دولتی باقی میماند و با متن جامعه ارتباط کمی برقرار میکند. در صورتی که توسعه اقتصادی واقعی باید توده مردم را به حرکت درآورد و متحول سازد. مقایسه بین رشد و توسعه دو کشور روسیه و چین در این زمینه گویاست. روسیه در دوران شوروی سابق بیشتر انرژی خود را بر صنایع نظامی و استراتژیک متمرکز کرد. شوروی اولین کشوری بود که ماهواره به فضا ارسال کرد، اولین کشوری بود که انسانی را به فضا فرستاد. در کل دوران جنگ سرد دو برابر آمریکا ماهواره در مدار قرار داد. حجم ذخایر کلاهکهای هسته‌ای روسیه بسیار بیشتر از آمریکا بود. همچنین این کشور در عرصه فناوریهای نظامی با آمریکا برابری می‌کرد. شوروی در ریاضیات و فیزیک محض پیشرو بود. اما مردم این کشور هنوز باید برای نان در صف می ایستادند. وسایل مصرفی معمولی برایشان در حد یک رویا بود و در کل فقیرانه میزیستند.

اما در چین، صنایع نظامی، فضایی، و هسته‌ای به رشد متعادل خود ادامه میدادند اما معجزه اقتصادی و رقابت اصلی در میدان تولید کالاهای مصرفی مردم متمرکز بود. کشاورزی، فولاد، اسباب بازی، انواع خرت و پرت، و امروزه الکترونیک مصرفی و سایر کالاهای صنعتی محصولات اصلی چین را تشکیل میدهند. این اقتصادی است که با دستور و بودجه دولتی به وجود نمی‌آید بلکه توسط نیروهای خلاق مردم شکل میگیرد و به همین دلیل بسیار پایدار نیز هست. شاید این پند مناسبی از تاریخ باشد که ببینیم درست در زمانی که فناوری دیجیتال و الکترونیک مصرفی انقلاب اطلاعاتی را شروع کردند نظام روسیه به دلیل این که نتوانست خود را با الزامات فضای اقتصادی و فرهنگی جدید وفق دهد سقوط کرد در حالی که چین تازه اوج گرفتن خودش را شروع کرد. اقتصاد چین یک اقتصاد مردمی بود در حالی که اقتصاد شوروی یک اقتصاد دولتی و دستوری بود. چین به سرعت به بزرگترین تولید کننده اقلام الکترونیک مصرفی تبدیل شد در حالی که روسیه هنوز هم روی محصولات نظامی و نفت تمرکز دارد. امروز دیگر واضح شده است که علی رغم قدرت نظامی بالای روسیه، این کشور به یک قدرت درجه دو تبدیل شده است در حالی که چین در حال صعود از پله های قدرت اقتصادی و سیاسی است. 



درباره وبلاگ
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
پیوند ها
آمار سایت
قالب وبلاگ